Er daadwerkelijk ‘zijn’

Jongens, meisjes en hun ouders een stabiele basis bieden. Een vertrekpunt van waaruit zij weer mee kunnen doen in de samenleving. Dat lukt alleen als onze hulpverleners er daadwerkelijk voor jongens, meisjes en hun ouders ‘zijn’. In het mozaïek van alle vormen van hulp die Spirit biedt werken we daarom vanuit een aandachtige, open, alerte en respectvolle houding. Een houding waardoor jongens, meisjes, vaders en moeders zich gezien en gehoord voelen, ook in hun moeilijke, nare en soms onmogelijke kanten. Frederique Coelman, directeur van de Koppeling , heeft een masterclass ‘presentie’ van Andries Baart gevolgd en schreef deze column.

 

Er daadwerkelijk ‘zijn’

‘Presentie gaat over goede, nabije, afgestemde zorg die professioneel en met liefde wordt gegeven. Maar hoe moeilijk is dat?! Presentie is eigenlijk de grondslag voor alle interventies. Het komt voort uit langdurig empirisch onderzoek naar goede zorgpraktijken onder kwetsbare mensen gegeven door professionals.
In de masterclass wordt presentie helemaal uitgediept. Tot op de millimeter. Het gaat om relationele zorg voor kwetsbare mensen. Dat klinkt allemaal nog betrekkelijk logisch, maar in de masterclass leren we hoe ongelofelijk moeilijk dat eigenlijk is, en hoe vaak we daar heel ver weg van zijn.

Een jongere scheldt tegen jou

Een voorbeeld om dit te illustreren. Een jongere scheldt tegen jou. Heel vaak gaat dat niet over jou, maar over iets of iemand anders. Dat vraagt om beheersing en luisteren naar wat er achter het schelden ligt. Dan kan je bijvoorbeeld zeggen ‘je hebt het nu wel echt heel moeilijk hè?’ Dat klinkt logisch en eenvoudig, maar is het niet – en zeker niet voor hulpverleners die dit dagelijks meemaken. Ontkoppelen in het contact kan immers agressie oproepen, maar ogen dwingen ook dus soms moet je wegkijken.
Een ander voorbeeld dat niet zozeer met jeugdzorg te maken heeft, maar wel aangeeft waar ‘presentie’ om gaat. Een demente mevrouw wordt gewassen in een hanglift. Als ze omhoog wordt getakeld uit het bad, poept ze de hele boel onder. De verplegers zeggen dan ‘dat geeft niet hoor, we ruimen het wel even op’ en vinden dat present. Maar in feite is dit geen presentie, omdat de reactie niet goed is afgestemd op de mevrouw. Je kan weliswaar niet vragen aan haar ‘hoe is dit voor u?’ maar bijvoorbeeld wel zeggen ‘dit is ongemakkelijk voor u’ of ‘dit is naar wat er nu gebeurt’ omdat je de hypothese hebt dat het bijzonder ongemakkelijk en schaamtevol is dat dit gebeurt.

Zaken waar je niet altijd bij stilstaat

In de masterclass leren we zaken waar je in de drukte van alledag niet altijd bij stilstaat:
– Wie afstemt op een ander moet dat doen in afstemming met zichzelf (op dit moment, in hoe je er nu aan toe bent, waar je nu bent en staat)
– Als je niks meer kan doen, kan je altijd nog aanwezig blijven
– Wie vragen stelt verplicht de ander tot antwoorden en verantwoorden
Reflecteren over dit soort zaken is heel erg belangrijk. Zo kan het ‘iemand in bad doen’ door verpleging op drie niveaus betekenis hebben:

1. Fysieke betekenis: schoon, hygiënisch en veilig
2. Existentiële betekenis: jij bent de moeite waard om in bad te doen
3. Sociale betekenis: ik heb wat met jou waarom ik dit doe, je hoort bij ons, jij laat mij bij jou toe

Wat is presentie nog meer?

1. Menslievend: zorgen vanuit nabijheid, er zijn met en voor de ander
2. Aansluiten: bij het leven, het verhaal en de persoon van de ander
3. Relatie gestuurd: doen wat de ander jou nu te kennen geeft als passend, als nodig en als verlangen
4. Effectieve bekommernis: doen wat de ander werkelijk helpt en baat
5. Erkennend en bevestigend: de ander eer geven en zijn of haar anders zijn respecteren
6. Ruimte geven: het beste van de ander tevoorschijn halen en de ander nooit afschrijven
7. Uithouden: kunnen afwachten en je eigen onmacht verdragen

Presentie in ons werk: relationele zorg

Het bezig zijn met en nadenken over presentie zet je aan het nadenken over de kern en basis van relationele zorg. Het brengt je ook terug bij jezelf. Presentie raakt aan ons werk binnen Spirit; bij de Intensieve Forensische Aanpak werken collega’s al vanuit deze grondhouding. Wat mij betreft gaan we hier dus zeker mee verder!’

Frederique Coelman
Directeur de Koppeling, behandelcentrum JeugdzorgPlus

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *