Parentificatie

De blog van Esmaralda de Haan, jeugdmaatschappelijk werker bij Spirit:

‘Parentificatie

Bob* is 16 jaar oud als ik hem ontmoet. Hij is één van de cliënten die ik heb overgenomen van mijn collega nu ik ben begonnen in mijn nieuwe functie als jeugdmaatschappelijk werker. Mijn collega raadde me aan de kennismaking met Bob en zijn moeder en stiefvader plaats te laten vinden in het bijzijn van de gezinsvoogd. Moeder heeft last van psychiatrische problemen en is licht verstandelijk beperkt. Bob is in het verleden meerdere malen uit huis geplaatst geweest en woont weer bij zijn moeder. Deze plek is echter niet wenselijk, zo vertelt mijn collega me, omdat Bob veel voor zijn moeder zorgt. Daardoor komt hij niet toe aan zijn eigen ontwikkeling. Er is voor hem een kamer beschikbaar op een satellietpand van Spirit. Daar wonen jongeren van 16 jaar en ouder die leren voor zichzelf te zorgen. De kamer is zelfs al ingericht, maar Bob vindt het moeilijk om bij zijn moeder weg te gaan.

Terug naar de eerste kennismaking, een aantal maanden geleden. Het blijkt dat er nog een intakegesprek op de nieuwe school van Bob moet plaatsvinden. School wil graag dat zijn moeder, voogd en ik aanwezig zijn. Voor we daar gezamenlijk heen gaan, spreken we af bij moeder thuis. Dan kunnen we kort het gesprek voorbespreken en komen we mooi tegelijkertijd op school aan.

Als ik het huis binnen stap, valt me op hoe vol het is en dat het verre van fris ruikt. Gedurende het gesprek is moeder wat stil. Ze is duidelijk niet blij met weer een nieuwe hulpverlener en kijkt de kat uit de boom. Ik zeg haar dat ik dit heel begrijpelijk vind, maar dat ik mijn best zal doen hen niet teleur te stellen.

Dan breekt het moment aan om naar de school te gaan. Moeder ziet er wat onverzorgd uit. Haar lange haren hangen sluik langs haar gezicht en ogen ongekamd. Moeder draagt een zomerjurk waaronder zij heel duidelijk geen bh aan heeft. Ook ruikt zij niet helemaal fris. We maken aanstalten om te vertrekken, als het mij duidelijk wordt waarom we het satelliepand-plan voor Bob zeker moeten doorzetten. Bob spoort zijn moeder aan zich op te frissen, een bh om te doen en haar haren te kammen. Ook reikt hij haar een vestje aan. Moeder protesteert. Ze wil van ons weten of het echt nodig is om naar school te gaan. Na wat aansporing van onze en haar zoons kant, geeft ze zuchtend toe. Het tempo ligt echter laag, waarna Bob haar ook daarin aanspoort.

Op school aangekomen blijkt opnieuw dat Bob al vroeg geleerd heeft om voor zichzelf én zijn moeder te zorgen. Hij doet de suiker en melk in haar koffie en roert dit voor haar. Hij weet zelf de antwoorden op vragen over zijn basisschooltijd. Moeder is aanwezig, maar neemt geen deel aan het gesprek. Als ze haar handtekening moet zetten, doet zij dit zonder dat ze lijkt te beseffen waar het voor bedoeld is.

Ook in het latere contact met dit gezin blijkt keer op keer dat Bob een grote mate van parentificatie*  vertoont: Bob zorgt voor zijn moeder in plaats van zijn moeder voor Bob. Het is schrijnend om te zien dat Bob zo de drang voelt om voor zijn moeder te zorgen, geen gevoel van warmte bij haar weet te vinden en gewend is om alles zelf op te knappen, maar toch angstvallig dicht bij zijn moeder in de buurt wil blijven. In de maanden na de kennismaking verhuist moeder naar de buurt waar ook het satellietpand staat. Dat maakt het voor Bob makkelijker om soms nachtjes op het satellietpand te slapen. Een nauwe en transparante samenwerking met de gezinsvoogd zorgt ervoor dat moeder steeds iets meer vertrouwen in mij krijgt en het mij toe staat om Bob te helpen waar nodig. Hij bloeit op als ik hem op het satellietpand tref. Hoewel de weg nog lang is en hij met een heleboel dingen uit het verleden zal moeten leren omgaan, lijkt de eerste stap naar het vormen van een ‘eigen Bob’ gezet. We kunnen nu samenwerken aan de toekomst, waarin hij zijn moeder langzaam aan wat meer kan loslaten en meer naar zichzelf kan leren kijken.

 

*De naam van Bob is om privacyredenen gefingeerd.

 

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *